Dùng thuốc an toàn, kiểm soát đái tháo đường hiệu quả và chủ động phòng ngừa biến chứng
Hưởng ứng Ngày An toàn người bệnh Thế giới 17/9/2026 với chủ đề “Chăm sóc an toàn cho các bệnh không lây nhiễm” do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phát động, Bệnh viện Bãi Cháy tăng cường truyền thông về an toàn trong quản lý và điều trị bệnh mạn tính.
Trong đó, đái tháo đường đòi hỏi người bệnh phải điều trị lâu dài, tuân thủ dùng thuốc, kiểm soát đường huyết và tầm soát biến chứng định kỳ. Việc tự ý giảm liều, bỏ thuốc hoặc sử dụng các sản phẩm không rõ nguồn gốc thay thế thuốc điều trị có thể khiến đường huyết mất kiểm soát và gia tăng nguy cơ biến chứng.
Nhân dịp này, ThS.BS Đỗ Doãn Trọng – Trưởng khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Bãi Cháy chia sẻ những lưu ý giúp người bệnh dùng thuốc an toàn, kiểm soát đái tháo đường hiệu quả và chủ động phòng ngừa biến chứng.
Phóng viên: Thưa bác sĩ, vì sao người bệnh đái tháo đường cần tuân thủ điều trị lâu dài ngay cả khi đường huyết đã ổn định?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Đái tháo đường là bệnh mạn tính. Mục tiêu điều trị không chỉ là kiểm soát đường huyết tại một thời điểm mà còn phải duy trì đường huyết ổn định lâu dài, đồng thời giảm nguy cơ tổn thương tim mạch, thận, mắt, thần kinh và nhiều cơ quan khác.
Khi xét nghiệm đường huyết trở về mức mục tiêu, điều đó thường cho thấy chế độ điều trị đang phát huy hiệu quả chứ không có nghĩa bệnh đã khỏi. Nếu người bệnh tự ý ngừng thuốc, giảm liều hoặc thay đổi cách dùng, đường huyết có thể tăng trở lại mà đôi khi chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Vì vậy, người bệnh cần sử dụng thuốc đều đặn theo đơn và chỉ thay đổi phác đồ khi có chỉ định của bác sĩ.
Phóng viên: Những sai lầm nào trong sử dụng thuốc điều trị đái tháo đường thường gặp, thưa bác sĩ?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Một số sai lầm chúng tôi thường khuyến cáo người bệnh cần tránh là tự ý bỏ thuốc khi thấy đường huyết ổn định; tự tăng liều khi đường huyết cao; giảm liều vì lo ngại tác dụng phụ; uống thuốc không đúng thời điểm hoặc dùng đơn thuốc cũ trong thời gian dài mà không tái khám.
Một vấn đề khác đáng lưu ý là người bệnh nghe theo lời giới thiệu, tự sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc các sản phẩm được quảng cáo có khả năng “ổn định đường huyết”, “chữa khỏi đái tháo đường”, sau đó giảm hoặc bỏ thuốc bác sĩ đã kê.
Điều này có thể khiến đường huyết không được kiểm soát, làm chậm thời điểm điều chỉnh phác đồ phù hợp và tăng nguy cơ xảy ra biến chứng.
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng – Trưởng khoa Nội tổng hợp khám bệnh cho người bệnh tiểu đường.
Phóng viên: Hạ đường huyết khi dùng thuốc có nguy hiểm không và người bệnh nhận biết bằng cách nào?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Hạ đường huyết là một biến cố cần đặc biệt lưu ý, nhất là ở người đang sử dụng insulin hoặc một số nhóm thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.
Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như đói cồn cào, run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, chóng mặt, mệt lả, đau đầu, khó tập trung hoặc lú lẫn. Trường hợp nặng có thể co giật, mất ý thức và đe dọa tính mạng.
Nguy cơ hạ đường huyết có thể tăng khi người bệnh dùng thuốc nhưng bỏ bữa, ăn quá ít, vận động quá mức hoặc tự ý tăng liều thuốc.
Do đó, người bệnh cần biết cách nhận diện sớm các dấu hiệu hạ đường huyết và thực hiện phương án xử trí đã được nhân viên y tế hướng dẫn. Nếu người bệnh rối loạn ý thức, co giật hoặc không thể ăn uống an toàn, người nhà cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Phóng viên: Đái tháo đường có thể gây những biến chứng nào nếu không được kiểm soát tốt?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương nhiều cơ quan. Người bệnh có nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ; tổn thương thận và suy thận; bệnh võng mạc ảnh hưởng thị lực; tổn thương thần kinh gây đau, tê bì hoặc giảm cảm giác ở bàn chân.
Đặc biệt, khi tổn thương thần kinh kết hợp với bệnh lý mạch máu, một vết xước nhỏ ở bàn chân cũng có thể tiến triển thành vết loét, nhiễm trùng, khó lành và dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.
Điều đáng lưu ý là nhiều biến chứng tiến triển âm thầm. Khi người bệnh cảm nhận rõ triệu chứng thì tổn thương có thể đã xuất hiện từ trước. Vì vậy, kiểm soát bệnh và tầm soát biến chứng định kỳ rất quan trọng.
Phóng viên: Người bệnh cần theo dõi những chỉ số nào ngoài đường huyết?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Quản lý đái tháo đường cần toàn diện chứ không chỉ nhìn vào một kết quả đường huyết.
Bên cạnh đường huyết và HbA1c, tùy từng trường hợp, người bệnh cần được theo dõi huyết áp, mỡ máu, cân nặng, chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu, khám mắt và kiểm tra bàn chân. Những người có bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc các bệnh lý kèm theo cần được đánh giá và quản lý phù hợp.
Mục tiêu kiểm soát đường huyết cũng phải được cá thể hóa theo tuổi, thời gian mắc bệnh, nguy cơ hạ đường huyết, bệnh lý kèm theo và tình trạng sức khỏe của từng người.
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng – Trưởng khoa Nội tổng hợp khám bệnh cho người bệnh tiểu đường.
Phóng viên: Bác sĩ có lời khuyên gì giúp người bệnh sử dụng thuốc an toàn và hạn chế biến chứng?
ThS.BS Đỗ Doãn Trọng: Người bệnh nên ghi nhớ nguyên tắc: đúng thuốc – đúng liều – đúng thời điểm – tái khám đúng hẹn.
Không tự ý thay đổi thuốc hoặc ngừng điều trị. Khi xuất hiện tác dụng không mong muốn, đường huyết thường xuyên quá cao hoặc quá thấp, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh phù hợp thay vì tự xử trí bằng cách thay đổi liều thuốc.
Song song với dùng thuốc, cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế đường tự do, kiểm soát lượng tinh bột, tăng cường rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ; duy trì vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe; kiểm soát cân nặng và không hút thuốc lá.
Đặc biệt, người bệnh cần tái khám định kỳ ngay cả khi cảm thấy khỏe. Phát hiện sớm những thay đổi về mắt, thận, tim mạch, thần kinh hay bàn chân sẽ giúp bác sĩ có biện pháp can thiệp kịp thời, hạn chế biến chứng nặng.
Phóng viên: Cám ơn bác sĩ đã có những chia sẻ hết sức hữu ích!
Minh Khương